Wel of niet voldoen aan stikstof en kooldioxideregels is doorslaggevend voor het succes van bouwprojecten. Het maakt het verschil tussen tijdig opleveren en vertraging, tussen binnen budget blijven en extra kosten maken. Sommige projecten komen door gebrekkige compliance zelfs überhaupt niet van de grond. Hoe kan datagedreven werken Nederlandse en Belgische bouwbedrijven helpen om duurzamer te bouwen en tijdig, binnen budget op te leveren?
Het is de hoogste tijd om de bouw weer op gang te helpen. Dat vraagt om een andere mindset. Want met het wijzen naar stikstofwetgeving en andere milieuregels halen we de bouwsector niet van het slot. Die regels liggen muurvast. Het is nu de vraag: hoe gaan wij in de bouw daar slim mee om? Hebben we er niet meer aan als we vanuit een ander perspectief naar duurzame wet- en regelgeving kijken: niet de stikstofregels zelf, maar het gebrek aan mogelijkheden om te voldoen aan die regels is de grootste rem op de bouw. Dus, hoe zorgen we als bouwsector dat we wel volgens de duurzame wet- en regelgeving kunnen bouwen?
Wet- en regelgeving rond stikstof
In zowel Nederland als België vormt de wet- en regelgeving rond stikstof- en koolstofdioxide-uitstoot een uitdaging. Beide overheden stellen immers grenzen aan de emissie van bouwprojecten. In Nederland is de situatie nijpender dan in België, mede omdat in België vaak meer stikstofruimte is en er vanaf 2025 alleen nog maar emissieloze nieuwbouw gerealiseerd wordt zoals vastgelegd in het stikstofdecreet. Hoe hoog de uitstootgrens van bouwprojecten is, hangt af van verschillende factoren zoals lokale omgevingswetten en de milieudatabase, de afstand tot een Natura 2000-gebied, het bouwmateriaal, de gebruikte machines en logistiek. Op die laatste drie factoren kunnen opdrachtgevers en aannemers invloed uitoefenen: hoe duurzamer het materiaalgebruik, de machines die worden gebruikt bij de uitvoering en het transport, des te groter de kans dat bouwprojecten binnen de emissiegrenzen blijven.
224.000 nieuwe woningen dreigen stil te komen te liggen of vertraging op te lopen door stikstofregels.
Veel bouwprojecten waren al gepland of in uitvoering toen de Nederlandse bouwwereld door emissiebeperkingen op slot ging. Dat betekent dat er veel stil kwam te liggen en er vaak vertraging optrad. Momenteel dreigt volgens Bouwend Nederland de bouw van 224.000 nieuwbouwwoningen stil te vallen of vertraging op te lopen door stikstofregels. Dat is ongeveer één derde van het totaal aantal nieuwbouwwoningen dat in 2030 gerealiseerd moet zijn. De economische schade hiervan wordt geschat op 93,5 miljard euro.
Hoe verlaag je de uitstoot?
Nederlandse en Belgische bouwbedrijven kunnen zorgen dat ze wel voldoen aan wet- en regelgeving rond stikstof en koolstofdioxide door het transport te verduurzamen, want een groot deel van de emissie tijdens de bouw komt voor de rekening van transport. Bouwbedrijven kunnen de uitstoot beperken door elektrische voertuigen in te zetten voor het aanleveren van bouwmateriaal. Met name lichte materialen zoals isolatie zijn daarvoor geschikt. Maar ook met elektrische graafmachines, kranen, shovels en andere machines kunnen ze een flinke slag slaan. Gelukkig nemen de mogelijkheden daarvoor toe, nu er steeds meer elektrische machines beschikbaar zijn tegen betaalbare prijzen en de accuduur beter en beter wordt. Daarnaast komen er steeds meer elektrische laadmogelijkheden, zoals in de Gemeente Woerden. Hier hebben bouwbedrijven de handen ineen geslagen om een laadplein voor elektrische voertuigen te realiseren. Dit plein moet onderdeel worden van een groter netwerk voor hoogvermogen laadlocaties voor zwaar transport.
Een andere factor die impact heeft op de uitstoot is het materiaalgebruik. De emissie van beton is een van de grootste emissiebronnen, dus met de overstap naar groen beton valt veel winst te behalen. Dit is een hoogwaardig alternatief voor traditioneel portlandcement dat wordt gemaakt van gerecyclede materialen zoals kalk en klei. Bij de productie is geen warmte en weinig water nodig en het materiaal gaat lang mee. Daardoor is de voetafdruk van groen beton 90% kleiner dan van traditioneel beton. Als bouwbedrijf kun je ook de uitstoot minimalseren door te kiezen voor natuurlijke, herbruikbare materialen zoals hout of stro als natuurlijk isolatiemateriaal. Daarnaast komen er steeds meer duurzaam geproduceerde bouwmaterialen op de markt, zoals duurzaam gebakken of recyclebare bakstenen. Niet alleen in de uitvoering maar ook aan het einde van de levenscyclus kan de footprint van projecten verkleind worden, bijvoorbeeld door bewust te kiezen voor hoogwaardig hergebruik van bouwmateriaal aan het einde van de levensduur. Het is eveneens raadzaam de volgorde van bouwen te optimaliseren zodat materialen niet ter plekke opgeslagen hoeven te worden en er minder transport nodig is.
De overstap naar elektrische graafmachines, kranen en ander materieel kan een grote impact hebben.
Duurzaam door data
Bedrijven die duurzamer willen bouwen worden voor een volgende uitdaging gesteld: hoe tonen ze aan dat hun project binnen de uitstootgrenzen blijft of is gebleven? Dat vraagt om een solide datahuishouding. Met de juiste data rond materiaalgebruik, machines en transport kunnen ze bewijzen hoeveel stikstof en koolstofdioxide bij de bouw is vrijgekomen. Dat is makkelijker gezegd dan gedaan. Want veel bouwbedrijven houden deze cijfers niet bij of verzamelen data op hun eigen manier. Zo gebruikt de ene ketenpartner spreadsheets en werkt de andere met geschreven rapporten. Deze versnippering maakt het lastig om informatie uit te wisselen en een overkoepelend beeld te krijgen van de totale emissie. Er is simpelweg geen uniforme, complete databron beschikbaar. Integratie van databronnen kan dan uitkomst bieden.
Data is essentieel bij zowel de start (vergunning) als de oplevering (audit). Ten eerste wordt er pas een vergunning verleend als op basis van de juiste, complete en betrouwbare data aangetoond kan worden hoeveel een bouwproject gaat uitstoten. Ten tweede wordt er naderhand, en soms ook tussentijds, gecontroleerd of een project wel binnen de gestelde emissienormen is gebleven. Heb je bijvoorbeeld wel voldaan aan de eisen voor het opgevraagde BREAAM-certificaat? En ontbreekt er in het milieupaspoort geen informatie van een ketenpartner zoals een installateur of loodgieter? Dat kan voor lokale overheden een reden zijn om projecten stil te leggen.
Het is zaak om vanaf de start van een bouwproject afspraken over data te maken: hoe zorgen we dat alle ketenpartners gegevens op dezelfde consistente manier verzamelen? Kunnen we die op een centrale locatie bewaren en inzien? Weet iedereen welke (ETIM-)data nodig is en waar ze die kunnen vinden? Zijn de gegevens makkelijk uit te lezen voor vergunningen en audits? Dat alles vereist een dataplatform dat centraal beschikbaar is voor iedere bouwpartner. Een overkoepelend systeem dat de workflow van elke ketenpartner ondersteunt en deze workflows en bijbehorende data integreert. Waarin data real-time inzichtelijk en traceerbaar is, zodat altijd aantoonbaar is dat bouwmaterialen of transport voldoet aan de gestelde uitstootnormen en certificeringseisen. Daarbij moet het mogelijk zijn om informatie gedurende de complete lifecycle van een bouwproject te verzamelen, van het ontwerp tot de oplevering. Het is ook prettig als het systeem automatisch checkt of er nog gegevens ontbreken en wie daarvoor verantwoordelijk is.
Een overkoepelend systeem ondersteunt de workflow van elke partner en integreert de bijbehorende data.
Voordelen van bouwen op data
Een goede datahuishouding levert verschillende voordelen op. Zo kunnen bouwbedrijven vergunningstrajecten versnellen doordat direct duidelijk is wie welke data in welk format moet verzamelen. Daardoor past een dergelijk systeem ook goed binnen BIM, bekijk hoe bouwbedrijf Verstraten dat in de praktijk brengt. Een goede datahuishouding brengt alle ketenpartners in een vroeg stadium samen en stimuleert ze om vanaf de ontwerpfase al na te denken over materiaal, machines en transport. Dat betekent ook dat bouwbeslissingen eerder in het traject genomen moeten worden waardoor knelpunten vroeger aan het licht komen. Is in deze wand wel ruimte voor kabeluitsparingen of een ventilatieschacht? Of levert het gekozen isolatiemateriaal in combinatie met een bepaald aantal ramen van dubbel glas wel de vereiste energiebesparing op? Doordat je werkt met een overkoepelend digitaal model, kan je fouten en bijbehorende vertraging, faalkosten en extra uitstoot voorkomen.
Een ander voordeel van een overkoepelend datasysteem is de traceerbaarheid van informatie: gebruikers kunnen met enkele muisklikken gedetailleerde materiaalinformatie achterhalen, bijvoorbeeld wat de ETIM-classificatie van een wandcontactdoos, radiator of douchekop is. Dat maakt het makkelijker om aantoonbaar te maken dat je aan bepaalde duurzaamheidseisen voor een vergunning, certificering of audit voldoet. Bovendien is er minder discussie, want alle data is vastgelegd en direct opvraagbaar. Vooral bij audits kan dit het traject vereenvoudigen en versnellen.
Het mag duidelijk zijn: data is de sleutel tot duurzaam bouwen. Hiermee kunnen bouwbedrijven vergunningsaanvragen versnellen, efficiënter bouwen volgens BIM en audits stroomlijnen. Alle gewenste informatie over stikstof- en koolstofdioxide-emissie van transport, bouwmachines en gebruikte materiaal hebben ze immers paraat. Daarmee kunnen ze – ondanks de strikte wet- en regelgeving rond uitstoot – stilval en vertraging van bouwprojecten voorkomen. Dat maakt de beschikbaarheid van data de onderscheidende factor in een bouwsector die zucht onder de druk van stikstof- en koolstofdioxideproblematiek.
Drie stikstofvragen die elk bouwbedrijf zichzelf zou moeten stellen:
Wat zijn de emissiegrenzen voor een bouwproject?
Beschik ik over alle projectdata van materiaal, transport en bouwmachines?
Kan ik die data gebruiken als bewijs voor vergunningsaanvragen en audits?
Klaar om de uitdagingen van stikstofregelgeving aan te pakken en stilstand van je bouwprojecten te voorkomen?
